Gebelik bile hayatı değiştirmeye yetecek kadar farklılık yaratmakta. İkiz ve daha fazla gebelik daha fazla sorun anlamına gelebilir. İkiz gebelik gittikçe artmakta. Bunun nedeni çocuk doğurma yaşı artı 20 li yaşlardan 30 lu yaşlara kaydığı için infertilite problemi ve tedavisi artmakta. Tedavi nedeniylede çoğul gebelikler artmakta.
Son yıllarda ikiz gebeliklerin sayısı arttı. Bunun en önemli sebebi 30 lu yaşlarda çocuk sahibi olmak. Diğer bir sebep ise ilaçlar ve infertilite tedavisi. İki temel tip çoğul gebelik var: Tek yumurta (monozigotik) ve çift yumurta (dizigotik).
Monozigotik tek yumurta ikizleri tek bir döllenmiş yumurtadan olup genetik olarak aynı olup birbirlerinin kopyası olur ve aynı cinstir. Tek yumurta ikizi yaş, ırk ve genetikten bağımsız olup tesadüfi bir olay olup bin canlı doğumda 3 veya 4 tane görülür.
Dizigotik çift yumurta ikizleri farklı yumurtaların farklı spermler ile döllenmesi ile oluşur. Aynı veya farklı cins olabilir. Genetik olarak eş değiller. En sık görülen ikiz çift yumurta ikizleri. Çoğunlukla infertilite tedavisi sırasında olur. İleri yaşlarda hamile kalan, kilosu fazla olan, doğum kontrol haplarını yeni bırakan ve çok çocuğu olan kadınlarda ikiz gebelik daha fazla görülmekte.
Birçok kadın gebeliklerinde birden fazla bebek taşıdığını düşünür. İkiz gebeliğin tespitinin en kesin yolu ultrasondur. İkiz gebelik belirtileri aşağıdaki bulgularla tespit edilir.
İkiz gebelik tespitinin en kesin yolu.
3. aydan sonra bebek kalp sesi dopler cihazı ile tespit edilebilir. Tecrübeli doktor birden fazla bebek kalp sesi olduğunu anlar.
İkiz gebeliklerde beta hCG seviyesi tek gebeliğe göre artar. Ancak her yüksek beta hCG çoğul gebelik anlamına gelmez. Mol gebelik (üzüm gebeliği) ve bazı kanserlerde beta hCG çok fazla artabilir.
AFP bebeğin karaciğerinden salgılanan bir protein. İkiz gebeliklerde AFP ölçümü yüksek olur. 3′lü test sırasında çoğul gebeliklerde normal değerden fazla olacağı için test sonuçlarının yanlış olmasına neden olur.
Gebelik yaşı tespit edilirken karın büyüklüğüde kullanılabilir. İkiz gebeliklerde hafta ilerledikçe karın büyüklüğü (fundus tepe noktası) beklenenden daha fazla olur.
Genellikle ikiz gebelikte kilo alımı tek gebeliğe göre daha fazla olur. Ancak fazla kilo alımının başka sebeplerden de olabileceği unutulmamalı.
İkiz gebeliklerde bulantı ve kusmanın şiddeti ve süresi daha fazla olur.
İkiz gebeliklerde yorgunluk daha fazla olur. Bunun sebebi bebekler için vücudun daha fazla besin vermesi. Aşırı yorgunluk ayrıca stres, iş ve başka nedenlerden de olabilir.
İkiz gebelik olduğunu düşündüren bulguların hiçbiri kesin tanıyı koydurmaz. İkiz gebeliğin kesin tespiti ultrason ile olur.
İkiz gebeliklerin çoğunda komplikasyon çok az görülür. Gebelikteki her fazla bebek komplikasyonu arttırır.
Preterm doğum 37. haftadan önce olan doğumlara denir. Tek gebelikler çoğunlukla 39. haftadan sonra doğar. İkiz gebelikte ortalama 36. ve üçüz gebelikte 32. haftada doğum olur. Erken doğum çoğunlukla erken su kesesi yırtılması ile olur.
Düşük doğum ağırlığı 2500 gr altındaki doğumlar olup çoğunlukla erken doğum ile ilgili. 32. haftadan önce olan doğumlarda ise bebek ağırlığı 1500 gr altında olur ve komplikasyon oranı artar. Zihinsel gerilik, serebral palsi, görme problemleri ve duyma kaybı sık görülen komplikasyonlar.
İkiz gebelikte bebek büyümesi belli haftaya kadar normal gebelik gibi olur. 30-32 haftadan itibaren gelişme yavaşlar. Plasenta bebekleri yeteri kadar besleyemez. Bebeklerin gelişimi yakından takip edilmeli.
İkiz gebelikte preeklampsi riski 2 kat fazla. Üçüz gebelikte preeklampsi sıklığı % 50 ulaşır. Anne ve bebeklerin zarar görmemesi için yeterli bakımın yapılması gerekir.
Gestasyonel diyabetin artma sebebi plasenta hacminin artması nedeniyle plasental hormonlardaki artışa bağlı olarak insülin direncinin artması. Bu nedenle gestasyonel diyabet artar.
İkiz gebelikte 3 kat daha fazla görülür. Çoğunlukla 3. trimesterde görülür.
Çok nadir olur. Eğer gebelik dikoryonik ise tek fetal kayıpta müdahaleye gerek kalmaz. Eğer monokoryonik bir gebelik varsa mümkün olan en erken zamanda doğum gerekebilir.
İkiz gebeliklerde Sezaryen şart değildir. Vajinal doğum bebeklerin geliş şekline bağlı.Vajinal doğum için
İkiz gebelikte komplikasyon gelişme ihtimali daha fazla olduğu için daha sık kontrol muayene gerekli.İlk 3 ayda 2 veya 3 haftada bir gebeliğin durumuna göre muayene gerekebilir. 2. trimesterde takipler 2 haftada bir yapılır. Son trimesterde ise haftada bir takip yapılmalı.
Daha sık muayene annenin ve bebeklerin sağlık durumunu kontrol etmek ve bebek gelişimini gözlemlemek için gerekli. Gelişebilecek olan koplikasyonlar daha erken tespit edilip sorunlar büyümeden çözülebilir.
En sık görülen koplikasyonlar
İkizden ikize transfüzyon sendromu aynı plasentayı paylaşan ikizlerde olur. Bu sendrom eğer iki bebeğin kullandığı plasentanın damarlarında bağlantı olursa görülür. Damar paylaşımı sonucunda bebeklerden birine daha fazla kan giderken (alıcı) diğerine daha az kan gider(verici).
İkizden ikize transfüzyon sendromu % 15 olasılıkla görülür. Genetik bir hastalık olmayıp tamamen tesadüfi gelişen bir durum.
Eskiden yapılabilecek bir şey yokken teknolojinin gelişmesi ile artık tedavi belli oranında mümkün. Fazla amniyon sıvısının boşaltılması plasentadaki kan akımını rahatlatmakta ve preterm doğum riskini azaltmakta. Lazer ile damarlar arasındaki bağlantı kesilerek %60 oraında etkilenmiş bebekler kurtarılmakta. Etkilenmiş bebeklerde akciğer maturasyonuna bakarak en erken dönemde doğurtmak tedavi için bir seçenek.
Amniyosentez gerekli olduğunda tekrar yapılabilir ancak lazer tedavisi bir kez uygulanır.
İkiz-ikiz transfüzyon sendromunda 16. haftadan itibaren haftalık ultrason takibi yapılmalı. Risk azalsa bile gebelik sonuna kadar haftalık takiplerden vazgeçilmemeli.
Bütün gebeliklerde gerekli oranda kilo alımı önemli. Kilo alımı ikiz gebelikte daha da önemli, çünkü preterm eylem ve düşük doğum ağırlıklı bebekler doğurma riski fazla. Özellikle 20-24. haftalarda kilo alımı önemli. 24. haftaya kadar 10 kg alan gebelerin erken doğum yapma ihtimalleri azalmakta. Erken dönemdeki kilo alımı plasenta gelişimi ve bebeklere besin geçmesi nedeniyle önemli.
Kilo alımı boy, vücut tipi, gebeliğe başlangıç kilosu ile bağlantılı olmakla birlikte gebelik boyunca 15-20 kg alınmalı.
İkizlerde ilk 3 ayda 2-3 kilo almak yeterli. 2. ve3. trimesterde ortalama haftada 600 gr kilo alınmalı.
Bu sorunun cevabı net değil. Normal tek gebeliklerde günlük egzersiz süresi yarım saatten fazla olmalı. İkiz gebelikteki komplikasyonlar nedeniyle egzersize şüpheyle yaklaşılmalı. Eğer hamilelik öncesi egzersiz yapılıyorsa kontrollü olarak devam edilebilir.
Gebelik öncesi yürüyüş yapılıyorsa gebeliğin ilk yarısında devam edilmeli. Ağırlık kaldırılmayan egzersizler tercih edilmeli. Sabit bisiklet, kol egzersizleri ve yüzme güvenle yapılabilecek diğer egzersizler. Kegel egzersizi ihmal edilmemeli.
Sırt üstü yatarak yapılan egzersizlerden kaçınılmalı. Ağırlık kaldırma ve direnç uygulanan egzersizler yapılmamalı. Ayrıca nemli ve sıcak havalarda vücut ısısı artacak şekilde yürüyüş ve koşma yapılmamalı. Sıcak hamam ve saunadan sakınılmalı.
Egzersiz programı ile ilgili sürekli doktorunuz bilgilendirilmeli. Komplikasyon olmadığı sürece egzersiz devam edebilir. İkiz gebeliklerde 20. haftada egzersiz kesilebilir. Tek gebeliklerde 28. haftaya kadar devam edebilir.
Kaybolan ikiz sendromu ilk defa 1945 yılında tespit edildi. Kaybolan ikiz sendromu gebelik sırasında bir yada daha fazla bebeğin kaybolması. Fetal doku plasenta veya anne dokusu tarafından baskılanır.
Ultrason olmadan önce ölmüş fetusun tanısı doğumdan sonra plasentanın muayenesi ile konulmaktaydı. Artık ultrason ile çok erken dönemde ikiz gebelik tanısı ve daha sonra fetuslardan birinin ölümü tanısı kolayca konulabilmekte.
Bazen düşük bulguları olan gebede yapılan ultrasonda hala gebeliğin devam ettiği tespit edilmekte. Bu durumda ikiz bebeklerden biri düşmüş olabilir.
Kaybolan ikiz sendromu sebebi tam olarak bilinmiyor. Kaybolma erken dönemde gelişmedeki problemler nedeniyle oluşmakta. Plasenta ve fetal dokularda yapılan incelemelerde yaşayan ikizin normal olmasına rağmen kromozomal bozukluklara rastlanabilir. Bazen de kordonun yerleşmesinde anormallikler olabilir.
Eğer kaybolma erken dönemde olursa ne anneye nede yaşayan bebeğe herhangi bir sorun olmaz. Eğer 2. ve 3. trimesterde kaybolma olursa yaşayan bebek için risk oluşur. Serebral palsi ve düşük ihtimalinde artış olur.
Eğer embryonik periyottan ( 8. hafta) sonra ikiz bebeklerden biri ölürse amniyotik sıvı , ölü bebek içindeki ve plasentadaki sıvı emilir. Geriye baskı sonucu düzleşmiş fetal doku (fetal papirekus) kalır.
İlk trimesterdeki kaybolmalarda tedavi gerekmez. 2. ve 3. trimesterde kaybolmalarda gebelik yüksek riskli gebelik sınıfına alınıp yakın takip edilir. Gebede kanama, kasılma kramp ve kasık ağrısı oluşursa tedaviye alınır. Eğer düşük olursa diğer bebek yakın takibe alınır.
Tüm hakları saklıdır. Op.Dr.Zahide KÜÇÜK